Unudulan Toy Adətlərimiz
Azərbaycan toyları əsrlər boyu formalaşan zəngin adət-ənənələri ilə seçilib. Elçilikdən nişana, xınadan toy mərasiminə qədər hər mərhələnin özünəməxsus qaydaları olub. Müasir toylar isə əvvəlki ənənələrdən xeyli fərqlənir və bəzi adətlərimiz artıq yavaş-yavaş unudulur.
Bəs keçmiş toylarımızda hansı adətlər var idi?
Elçilikdə ağsaqqal və ağbirçəklərin iştirakı
Əvvəllər elçilik mərasiminə oğlan tərəfdən ailənin ağsaqqal və ağbirçəkləri də gedərdi. Ailələrin bir-birini tanıması və böyüklərin xeyir-duası toy prosesinin mühüm hissəsi hesab olunurdu.
Nişan mərasimi
Keçmişdə nişan yalnız kiçik bir ailə məclisi deyil, hər iki tərəfin qohumlarının bir araya gəldiyi mühüm mərhələ idi. Bu mərasim ailələrin daha yaxından tanış olmasına da imkan yaradırdı.
Sağdış və soldış
Toyların maraqlı simalarından biri sağdış və soldış idi. Onlar toy boyunca bəyin yanında olur, ona kömək edir və mərasimin gedişində xüsusi rol oynayırdılar. Sağdış adətən evli, soldış isə subay seçilirdi.
Yengə
Keçmiş toyların digər mühüm siması yengə idi. Gəlin və bəyin yaxınlarından seçilən yengə toy mərasimində onların yanında olur və müxtəlif adətlərin yerinə yetirilməsində iştirak edirdi.
Gəlinin üzərinə örtük salınması
Əvvəlki toylarımızda gəlinin üzərinə ağ örtüklə yanaşı qırmızı örtük də salınırdı. Qırmızı rəng müxtəlif inanclarda qoruyucu və uğur gətirən rəmz kimi qəbul edilirdi.
Gəlinin evə daxil olması
Gəlin yeni evə daxil olarkən müxtəlif rəmzi adətlər həyata keçirilirdi. Ayaq altında boşqab sındırmaq, qapıya bal çəkmək, baş üzərində çörək kəsmək və ovcuna düyü qoymaq kimi adətlər ailəyə bərəkət, şirinlik və xoşbəxtlik arzusunu ifadə edirdi.
Gəlinin qucağına oğlan uşağı qoyulması
Bəzi bölgələrdə gəlin yeni evə daxil olarkən onun qucağına oğlan uşağı verilirdi. Bu adət nəslin davamlılığı və gələcəkdə övlad sahibi olmaq arzusu ilə əlaqələndirilirdi.
Bəy tərifi və bəy oynatma
Keçmiş toyların maraqlı mərasimlərindən biri də bəy tərifi və bəy oynatma idi. Bəy toy boyunca indiki kimi məclisin əsas mərkəzində oturmur, müəyyən mərasimlər zamanı ortaya çıxırdı.
Vağzalı və milli rəqslər
Vağzalı havası gəlinin yola salınması və toy mərasimləri ilə bağlı ən tanınmış musiqi nümunələrindən biri idi. Yallı, xalq mahnıları və milli rəqslər də toyların əsas hissəsini təşkil edirdi.
Həyət toyları
Əvvəllər toyların böyük hissəsi həyətlərdə, geniş ailə və qohum çevrəsinin iştirakı ilə keçirilirdi. Qonşular hazırlıqlara qoşulur, milli yeməklər hazırlanır və toy bütün məhəllənin iştirak etdiyi bir bayrama çevrilirdi.
Adətlər dəyişir, xatirələr qalır
Bu gün toylarımız daha müasir formada keçir. Bəzi qədim adətlər yaşamağa davam etsə də, bir çoxu artıq əvvəlki qədər geniş tətbiq olunmur. Lakin onları xatırlamaq və gələcək nəsillərə ötürmək milli-mədəni yaddaşımız üçün olduqca dəyərlidir.
Ənənələri müasirliklə birləşdirmək də mümkündür. Məsələn, qədim toy ab-havasını digital toy dəvətnaməsi ilə tamamlayaraq qonaqları özəl gününüzə fərqli şəkildə dəvət edə bilərsiniz.
Diggiart.az ilə digital dəvətnamənizi hazırlayın, foto, video, musiqi və xəritə əlavə edin və toyunuzun məlumatlarını qonaqlarınızla bir linkdə paylaşın.
